Al meer dan veertig jaar volgt Lia van Bekhoven het Verenigd Koninkrijk van op de eerste rij. Als correspondent versloeg ze historische gebeurtenissen zoals de dood van Prinses Diana, het Goede Vrijdagakkoord en de Brexit. In een gesprek met Den Borluut praten we met haar over de toekomst van het Verenigd Koninkrijk en de regionalistische reflexen, het koningshuis en de Britse politiek.
U woont en werkt al tientallen jaren in het Verenigd Koninkrijk. Hoe bent u daar terechtgekomen als correspondente?
“In tegenstelling tot andere correspondenten ben ik niet gestuurd door een radio- of televisieomroep. Ik was ook nooit van plan om in Londen te gaan wonen. Door de liefde verhuisde ik naar het Verenigd Koninkrijk en hoopte ik binnen te raken bij de BBC. Dat lukte niet, maar door puur toevallig in contact te komen met een Nederlandse documentairemaker die me vroeg mee te werken aan een programma over Engeland dacht ik na om er meer mee te doen. Zo ben ik correspondent geworden voor de Nederlandse media en later contacteerde de VRT mij om ook voor hen verslag uit te brengen.”
Waren er culturele verschillen toen u zich in Londen vestigde?
“Zeker, vele van mijn collega’s hebben echt een liefde voor het Verenigd Koninkrijk en zijn anglofiel. Dat heb ik totaal niet, ik ben eigenlijk per ongeluk in Londen beland. Ik heb eerder een haat-liefdeverhouding met de Britten. Ik erger me ook aan heel wat dingen. Vanuit mijn jeugd in Nederland geloven we in een maakbare samenleving, terwijl de Britten het eigenlijk op hun beloop laten. Ik erger me vaak aan die passiviteit.”
U hebt gedurende meer dan veertig jaar zowat alle grote gebeurtenissen in het Verenigd Koninkrijk verslagen. Welke gebeurtenis heeft de meeste indruk op u gemaakt en waarom?
“Het zijn eigenlijk drie gebeurtenissen, die ik ook vertel in mijn theatervoorstelling waarmee ik door Vlaanderen en Nederland trek.
Als eerste is er uiteraard de Brexit, omdat het land toen ervoor koos om zich eigenlijk te gaan marginaliseren in Europa en ook collectief te gaan verarmen. Een tweede gebeurtenis is de dood van Prinses Diana. Ik heb de natie nooit zo emotioneel gezien en de Britten zelf hadden zich nog nooit zo emotioneel gezien.
Het Goede Vrijdagakkoord in Noord-Ierland was het grootste succesverhaal dat ik meemaakte omdat het een einde maakte aan dertig jaar geweld; een echt historische gebeurtenis.”
Over die Noord-Ierse kwestie. We zagen onlangs opnieuw spanningen omdat de Oranjemars terug mag doorgaan. Hoe leeft de kwestie vandaag bij de jongeren? Is er sprake van een cultuurverschil tussen hen en hun (groot)ouders?
“Toch wel. De jongeren willen vandaag vaak geen kamp kiezen. Ze willen geen keuze maken tussen katholieken en protestanten. Het Goede Vrijdagakkoord heeft ook het fundamentele probleem niet opgelost. Er is geen toenadering gekomen. 60% van de wijken in Noord-Ierland worden nog steeds bevolkt door 90% enkel katholieken of protestanten. Het akkoord zorgde er voor de geweren en geweld uit de samenleving verdween. De jongeren van nu kiezen vaak voor alternatieve politiek, die eerder neutraal is. Toch leeft het idee dat een hereniging met Ierland onvermijdelijk is nog altijd.”
Heeft Brexit de discussie over een hereniging opnieuw aangewakkerd?
“Zeker. Je zat sinds de Brexit met een situatie waar het noorden van het eiland niet meer of maar half in de EU zat, maar het zuiden wel. Het zorgde er zeker voor dat die hereniging opnieuw op de agenda kwam.”
Ook in Schotland leeft de onafhankelijkheidsgedachte. Schotland stemde in 2014 tegen onafhankelijkheid. Hoe sterk leeft de onafhankelijkheidsgedachte vandaag nog?
“De gedachte leeft zeker vandaag nog altijd. Ook al stemden ze in 2014 nog tegen die onafhankelijkheid. De SNP, de Scottish National Party, is ook nog steeds de grootste in Schotland. Het ligt wel moeilijker dan in Noord-Ierland. Daar zou de hereniging logisch zijn en volgens mij ook onvermijdelijk, aangezien het jaren ook 1 land is geweest. Je zou die Ierse situatie kunnen vergelijken met Duitsland dat ook herenigd is. Schotland is ook een relatief klein en geografisch moeilijk gebied, met 5 miljoen inwoners. De kwestie leeft dus zeker nog, maar is moeilijker te realiseren.”
De monarchie is een constante factor in het Verenigd Koninkrijk. Welke rol speelt de Britse koninklijke familie vandaag nog in de samenleving?
“Voor veel Britten en ook heel wat buitenlanders is het koningshuis hét symbool voor het Verenigd Koninkrijk. Dat zal altijd zo blijven. Echter is de rol van de koninklijke familie wel minder relevant.
Het koningshuis zal wel nog altijd blijven bestaan. Er bestaat geen republikeinse beweging in het Verenigd Koninkrijk en die traditie hebben ze ook niet. De onverschilligheid neemt wel toe. Zeker millennials en jonge mensen zijn minder geïnteresseerd. Maar dat wil niet zeggen dat er een roep is om het koningshuis af te schaffen. Die is er totaal niet.”
Hoe beoordelen de Britten de eerste jaren van Koning Charles?
“Door zijn ziekte, waar Koning Charles nog altijd voor behandeld wordt, is er veel sympathie. Veel Britten vinden ook dat hij het goed doet. Charles doet het goed in eigen land door successen bij bijvoorbeeld zijn staatsbezoek aan de VS. Daar gaf hij heel wat speeches op de typische Britse manier met Britse humor, maar ook met kritiek op President Trump. Hij doet het op een hele subtiele manier en dat appreciëren de Britten.
De vrees voor te veel politieke bemoeienissen was onterecht. Hij doet het heel subtiel door bijvoorbeeld meteen de Oekraïense president Zelensky uit te nodigen op het paleis van zodra die in het land is. Of wanneer hij boeken stuurt naar de vastzittende Myanmarese (Birmese) voormalige leidster Aung San Suu Kyi.”
Brexit was wellicht de meest ingrijpende politieke beslissing van de afgelopen decennia. Hoe kijken Britten vandaag terug op die keuze? Zijn er groepen in de samenleving die hun mening over Brexit hebben gewijzigd?
“Er zijn zeker groepen die hun mening gewijzigd hebben. Ongeveer 20% van de Brexit stemmers zijn gewijzigd en ongeveer 10% van de anti-Brexitstemmers. Vandaag zien we in de peilingen dat een meerderheid opnieuw terug in de EU wil, maar dat komt vooral doordat de mensen die in 2015 voor een Brexit stemden vaak oud waren en nu overleden zijn. De nieuwe mensen zijn dan weer veel meer pro-EU. Daarom zien we in de peilingen die verschuiving.”
Welke gevolgen van Brexit zijn volgens u het meest onderschat?
“Eigenlijk is alles onderschat doordat er in het debat heel veel leugens werden verspreid voor het referendum. De EU zou het VK harder nodig hebben dan de Britten de EU nodig hadden en ze zouden de handel met de EU kunnen vervangen door handelsakkoorden te sluiten met de VS en China. Dat is dus totaal niet gelukt en zeker ook op vlak van migratie heeft men het onderschat. Sinds de Brexit is het aantal mensen dat het VK binnen zijn gekomen exponentieel gestegen.”
Hoe komt het dan dat de partij van Nigel Farage, de architect van de Brexit, die nu focust op migratie daar nauwelijks gevolgen van ondervindt?
“De mensen die op de Brexit stemden, zij ook vaak kiezers van Nigel Farage en zijn Reform UK. Het is merkwaardig dat hij daar geen last van heeft, maar zijn kiezers zeggen vaak dat de Brexit gewoon niet goed is uitgevoerd en geven Farage niet de schuld. Ze gaan er van uit dat er nog te veel akkoorden zijn gesloten met de EU waardoor ze blijven vastzitten en waarom de Brexit geen groot succes is.”
Ziet u Reform UK dan als een blijvende politieke factor of eerder een protestpartij?
“Een jaar geleden had ik gezegd dat Farage zeker de mogelijkheid had om premier te kunnen worden als er verkiezingen zouden zijn. De tijd gaat echter snel en zeker in de UK. De vervanger van Labour-premier Keir Starmer, Andy Burnham, doet het goed en de sympathie voor Nigel Farage en Reform UK daalt juist door allerlei financiële schandalen. Burnham zag Farage lang als zijn absolute tegenstander bij volgende verkiezingen, maar is daar ondertussen ook al weer van afgestapt. Farage zal altijd zijn achterban hebben en heeft zeker nog invloed, maar waarschijnlijk nu niet voldoende om bij verkiezingen premier te worden.”
Als laatste vraag, u hebt generaties zien opgroeien in uw voorbije 40 jaar als correspondente. Heeft u een boodschap voor de huidige jongeren die vandaag opgroeien in een alsmaar complexere wereld?
“Ik heb niet echt boodschap, van huis uit ben ik positief. Maar ik heb wel heel veel besef van de kansen die ik heb gehad en de kansen die jongeren vandaag misschien niet meer hebben. Maar ik geloof wel dat de crisissen die we vandaag meemaken op den duur goed uit kunnen draaien. We hebben de kennis en oplossingen, en ik denk dat AI een belangrijke factor daarin wordt, om problemen als klimaatverandering op te lossen. Het ontbreekt alleen aan politieke wil. We hebben ook de kennis om oorlogen te stoppen, maar het lukt ook niet. Maar het is mogelijk met de kennis die we hebben.”
Op dit ogenblik trek Lia van Bekhoven door Vlaanderen en Nederland met haar theatervoorstelling Leven (en lijden) met de Britten. Ze vertelt over hoe ze al meer dan 40 jaar woont en werkt in een land dat het hare niet is, en ook nooit werd.
Tickets en info: https://www.liavanbekhoven.nl/theatertour
