In een tijdperk van Europese politieke instabiliteit en polarisatie slaagt het Italië van Giorgia Meloni erin zich als een baken van continuïteit te presenteren, in schril contrast met de turbulente decennia ervoor. Waar de gemiddelde regeringsduur sinds de Tweede Wereldoorlog nauwelijks één jaar bedraagt, is Meloni inmiddels meer dan drie jaar aan de macht. Daarmee doorbreekt ze niet alleen de traditie van fragiele coalities, maar rijst de vraag of de tijd van de girotondo-politiek eindelijk voorbij is onder de eerste vrouwelijke premier van de republiek.
De nieuwe sterke leider van rechts Europa
Terwijl veel Europese landen worstelen met politieke instabiliteit, economische druk en geopolitieke dreigingen, kent juist Italië – jarenlang het zwakke broertje van Zuid-Europa – een periode van opmerkelijke stabiliteit en herwonnen zelfvertrouwen. In het centrum van die verandering staat Giorgia Meloni.
Wat Meloni onderscheidt, is een combinatie van vastberadenheid en pragmatisme die in de Europese politiek steeds zeldzamer lijkt. Waar andere leiders soms blijven hangen in eindeloze nuancering en voorzichtigheid, straalt Meloni een uitgesproken trots en duidelijkheid uit. Voor velen doet dat denken aan de periode van Silvio Berlusconi, maar dan in een nieuwe, meer consistente vorm. Ze presenteert zich nadrukkelijk als iemand “uit het volk” en dat blijkt precies het soort leiderschap waar veel Italianen naar verlangden.
De vorming van een coalitieregering met het centrumrechtse Forza Italia van wijlen Silvio Berlusconi en de radicaal-rechtse Lega van Matteo Salvini was allesbehalve vanzelfsprekend. Toch is onder Meloni’s leiding een meer doelgerichte bestuursstijl zichtbaar geworden. Italië toont zich opnieuw als een land dat keuzes durft te maken en daar vervolgens consequent achter blijft staan. Binnen de huidige geopolitieke context is die vastberadenheid een belangrijke troef.
Meloni wil vooral aantonen dat Italië opnieuw meetelt en het waard is om in te investeren. Haar nadruk op nationale trots en verantwoordelijkheid speelt hierbij een sleutelrol. Ze appelleert aan een diep geworteld cultureel bewustzijn en aan het idee dat Italië een plaats verdient in het centrum van de internationale politiek.
Financiële heropleving
Voor de aantrede van de regering-Meloni in 2022 was het begrotingstekort van Italië bijzonder hoog. In 2021 bedroeg het volgens de Europese Commissie 9,0% van het bbp, een van de hoogste tekorten binnen de EU. De vooruitzichten zijn echter aanzienlijk verbeterd. De recente prognoses van de Commissie tonen dat het tekort tegen 2025 daalt naar 3,0%, onder meer dankzij een oplopend primair overschot en structurele hervormingen. Belastingen werden niet fors verhoogd; de regering legde vooral de nadruk op rationalisering en hervorming.
In 2026 zakt het tekort verder naar 2,8% en in 2027 naar 2,6%. Het is een saneringstraject waar andere landen – waaronder België – momenteel alleen van kunnen dromen. Ook internationale markten erkennen deze koers: zowel Fitch als Moody’s hebben de kredietvooruitzichten voor Italië het afgelopen jaar verbeterd.
De economische dynamiek is eveneens zichtbaar op de arbeidsmarkt. De werkloosheidsgraad bevindt zich op het laagste niveau sinds de oprichting van de republiek, met een daling van 8,2% naar 5,9% in drie jaar tijd.
Ook op het vlak van inflatie presteert Italië sterk. De reële waarde van de staatsschuld is door de hoge inflatie na de covidcrisis gedaald, maar tegelijk wist de regering de inflatie terug te dringen van 8,1% in 2022 naar 1,6% vandaag, aanzienlijk onder het Europese gemiddelde van 2,3%. Vergeleken met de complexe begrotingsonderhandelingen in België toont Italië hiermee dat een geloofwaardig hervormingstraject wel degelijk resultaat kan opleveren.
De kentering inzetten met realisme
Italië kampt nog steeds met structurele uitdagingen, zoals de economische kloof tussen noord en zuid, vergrijzing en migratie. Het verschil met het verleden ligt echter in de manier waarop deze problemen worden benaderd. Waar vroeger vaak pessimisme overheerste, klinkt nu een boodschap van samenhorigheid en nationale eenheid. Die mentale verschuiving is misschien wel Meloni’s belangrijkste wapenfeit: politiek bestuur kan een land niet van de ene dag op de andere transformeren, maar het kan wel de mindset veranderen waarmee een natie naar zichzelf kijkt.
Internationaal is Italië opnieuw een speler van betekenis. Binnen de EU is het land teruggekeerd als een gewichtige factor, en de traditionele Frans-Duitse as lijkt niet langer vanzelfsprekend leidend. Meloni onderhoudt bovendien sterke relaties met Washington en spreekt duidelijke taal over de oorlog in Oekraïne, waar de Italiaanse steun onverminderd blijft.
Giorgia Meloni heeft Italië niet opnieuw uitgevonden, maar wel wakker geschud. Ze heeft Italianen herinnerd aan hun potentieel en aan het vermogen om als natie vooruit te kijken. Het resultaat is een land dat na decennia van twijfel stilaan weer rechtop staat en vertrouwen put uit de toekomst. Italië is terug en Meloni staat aan het roer van die stille renaissance.
