In september 2024 voerde Etterbeek als eerste gemeente in België een gemeentebon in. Via een gemeentebon geven inwoners geld aan een project voor korte of middellange termijn. Na afloop krijgen ze het geïnvesteerde geld terug, plus interest. In Etterbeek werd op enkele uren tijd 1,2 miljoen euro opgehaald; geld dat gebruikt werd voor de bouw van een crèche.
Terwijl de federale overheid met de staatsbon bewees dat de Belgische spaarder snakt naar een eerlijk alternatief voor de banken, laat Etterbeek zien dat de revolutie ook lokaal kan plaatsvinden. De gemeentebon werd een herontdekking van het maatschappelijk contract, een tastbare weg naar maatschappelijke betrokkenheid. De passieve belastingbetaler werd actieve mede-investeerder in zijn eigen straat.
Anonieme geldverspilling
De eerste reden voor dit succes is psychologische nabijheid. Een staatsbon verdwijnt in de bodemloze put van de nationale schuld, maar de gemeentebon van Etterbeek krijgt een gezicht: een duurzame crèche of de renovatie van een sportstadion. Wanneer een inwoner investeert, ziet hij het rendement niet alleen op zijn bankrekening verschijnen, maar ook in de fysieke verbetering van zijn leefomgeving.
Zo ontstaan sociale controle en trots. De spaarder die langs de bouwwerf van de nieuwe crèche wandelt, weet dat zijn geld letterlijk stenen draagt. Het is een vorm van directe democratie via de portefeuille die de kloof tussen burger en bestuur sneller dicht dan een inspraakavond.
Bancaire inertie
De gemeentebon is daarnaast een krachtig antwoord op de inertie van de grootbanken. Die hielden de spaarrentes lang kunstmatig laag terwijl ze zelf profiteerden van de stijgende marktrentes. Etterbeek gaat rechtstreeks de kapitaalmarkt op en biedt een competitief rendement, tot wel 4,5 procent bruto voor eigen inwoners.
Dat is gezonde marktverstoring. Als de overheid de burger een aanbod kan doen met maatschappelijke meerwaarde, waarom zouden we ons spaargeld dan stof laten vangen op een bankrekening die nauwelijks de inflatie dekt? De gemeentebon verandert de ‘slapende’ spaarder in een actieve bouwmeester van zijn eigen gemeenschap.
Bestuurlijke stilstand
Bovenal biedt dit model een uitweg uit de chronische inertie waarin lokale besturen vandaag gevangenzitten. Cruciale dossiers worden vaak eindeloos vooruitgeschoven bij gebrek aan middelen. De gemeentebon doorbreekt de patstelling. Gemeenten hoeven niet langer lijdzaam te wachten op de grillen van complexe subsidietrajecten of dure institutionele leningen, maar kunnen direct investeren in hun cultuurcentra, kinderopvang, jeugdhuizen en sportcomplexen.
In plaats van te buigen voor de rigide voorwaarden van institutionele kredietverstrekkers, boort de gemeente met de ‘burgerlening’ een nieuwe bron van lokaal kapitaal aan. Het resultaat is een win-winsituatie: de overheid financiert de infrastructuur van morgen onder gunstiger voorwaarden, terwijl de winst niet langer wegvloeit naar anonieme aandeelhouders in Frankfurt of New York.
Discipline van de nabijheid
Natuurlijk zijn er risico’s. Een gemeente is geen staat en een faillissement is theoretisch mogelijk. Die transparantie verplicht het lokale bestuur tot een ijzeren discipline. Je verspilt immers niet het geld van ‘de overheid’, maar het spaargeld van de bewoner. De gemeentebon dwingt tot efficiëntie en eerlijkheid.
Etterbeek heeft het pad geëffend voor een nieuw, lokaal patriottisme. Het succes van de bon bewijst dat mensen bereid zijn hun kapitaal in te zetten voor zaken die ertoe doen. Laat de gemeentebon de standaard worden in heel Vlaanderen. Democratie begint immers niet bij het stemhokje maar bij de vraag waarin we samen durven te investeren.
